ESER ve ÜRÜN HAKLARINDA HUKUKİ KORUMA
Telif ve Patent hakkım var ayrıca miras olarak telif hakkı kaldı; Bu hakların kullanımını satabilir ya da kiraya verebilir miyim?
Fikri veya sınai bir eser sahibi iseniz bu eserin kullanım haklarını da süreli süresiz bedelli bedelsiz şekilde devredebilir, kiraya verebilirsiniz. Sosyal medyada hesap açarken verilen izin ve onayların içeriğinde eser kullanım sözleşmesi de bulunmaktadır. Kullanıcıların birçoğu bu işlemlerin içeriğini bilmese de gerçekten sosyal medya hesabı bulunan her kişi ilgili program ile süreli eser kullanım sözleşmesi gerçekleştirir.
Son zamanlarda giderek popüler hale gelen fikirsel, endüstriyel, teknolojik olarak, gelişimler ve yeni buluşlar son on yılda daha önceki yıllara oranda daha da hızlı bir şekilde artarak devam etmektedir.
Bu gelişimlerin sonucunda insanlar farkında olarak veya olmadan içerik üretmekte, yeni eserler ortaya çıkarmakta, elektronik yazılımlar yapmakta, endüstriyel tasarımlar geliştirmekte, sağlık ve biyolojik anlamda mikrobiyoloji ve genetik mühendisliği kapsamına giren mikroplar, virüsler, mantarlar, kültürler, dediğimiz mikrobik parçalar üretmektedirler.
Tüm bu gelişimlerle beraber insanın aklına şu sorular da paralel olarak gelmektedir. Örneğin şöyle diyebilirsiniz; ya ben bir fotoğraf çektim ama bu fotoğrafın benim adıma kullanılmasını nasıl sağlayabilirim.
Yukarıda bahsettiğiniz hangi hak benim fotoğraf üzerindeki hakkımı korur? Aynı şey videolar için de geçerlidir. Zira günümüzde bu fotoğraf ve video çekimleri o kadar otomasyon haline gelmiştir ki , insanlar çektikleri görselleri zaten doğrudan paylaşmaktadırlar. Lakin sanatından geçinmek durumunda olanlar için fikri mülkiyet hakkının sağladığı koruma kalkanından faydalanma adına haklarını bilmeleri ve bu ürünlerden sağlayacakları gelirleri korumaları ürün sahipleri için önemlidir. Bazı fotoğraflar, sanat eserleri için, daire içinde © sembolü görebilirsiniz veya copy righted (C, CR, R) olarak alt tarafta açıklama olmakla beraber indirilmesi ve kopya üretilmesi ücrete tabidir denilmektedir.
İşte devreye Fikir ve Sanat Eserleri Haklarının Korunması (Intellectual Property Rights- IPR) olarak bilinen ve ülkemizde fikri ve sınai mülkiyet hakkı kanunu kapsamında korunan bu haklar şahısların tasarımlarını, buluşlarını, eserlerini, koruma kapsamına almaktadır. Şöyle sorular akla gelebilir?
Eser veya ürünümü nasıl tescil edebilirim? Telif ile mi patent ile mi?
Bu ürünlerin o ürünü üreten şahıs adına tescil edilmesi gerekli midir?
Bu tescilleme işlemi olursa tescil olunan şahsa faydaları nelerdir?
Tescil işlemi gerçek şahıslar adına mı yapılmak zorundadır?
Tescillenen bir hak ne kadar süre için geçerliliğini korur?
Türkiye’de tescillenen bir hak tüm dünyada geçerli midir?
Aynı bir fikir, buluş, tasarım vs. daha önce tescillenmiş ise bu durumda sonraki fikir veya buluş sahibinin tescil talebi kabul edilir mi?
Tescil işleminin şartları nelerdir?
Tescil işlemine başvurunun şartları nelerdir?
Süre bitince tekrar tescil yapabilmek mümkün mü…?
Fikri Mülkiyet ve Sınai Mülkiyet Hakları temelde şu haklardan oluşur;
- Fikir ve Sanat eserleri: Hikaye, Roman, kitap, şiir, şarkı, müzik, heykel, resim, video, animasyon, logo tasarımı, bilgisayar programları, yazılımlar, platformlar, veri tabanları, NFT, emoji, genetik mühendisliğe bağlı üretilen genler, mikroplar, virüsler ….gibi fikirsel olarak üretilen her türlü esere ait maddi ve manevi hakların hepsini Fikri Mülkiyet hakkı kapsamakta ve korumaktadır.
Fikir ve Sanat eserleri basım ve yayım niteliğinde olan eserler telif hakları koruması altına alınabilir. Basım ve yayımı mümkün olmayan nitelikte olan eserler ise üreten şahsın birebir izni ile kullanılabilir. 3. Şahıslar üreticinin adına bu hakları kullandıramaz. Yine bu hakkın içerisinde olan yazılım, genetik gibi buluşlara özgün haklar patent olarak tescil olunabilir. Hangi hakların tescil edilip, hangi hakların telif ile korunacağı kabaca bu şekilde bir ayrım yapılmak sureti ile bir mantığa oturtulabilir. Lakin anlattığım gibi bir hak hem fikri mülkiyet hakkı kapsamında olup hem de patent ile tescili mümkün olabilirken bazı haklar ise tescile konu olmayabilir bu haklar telif hakkı kapsamına girmekle beraber eserin ortaya çıkmasıyla bu hak da ortaya çıkar. Şahsa sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Genel ayırıcı noktalar bu şekildedir. - Sınai Eserler : Sınai eserler patent koruması altına alınabilir. Sınai eserler sınai alanında kullanılabilen her türlü endüstriyel buluş makine, makine içi ufak kollar, vidalar, tasarım ve buluşlar, logolar, marka ve ticaret ünvanları,
- Endüstriyel Tasarım : TM (Trade Mark) sembolü olan endüstriyel tasarlanmış, faydalı tasarım ve ürünlerdir. Patent ile korunur.
- Marka : Marka tescil süreleri 10 yıllık olup, süreleri uzatılabilir.
- Coğrafi İşaretler: Ürün hangi yöre, çiftlik ve üreticide üretilmiştir, tüketicilere bu bilgiyi sunar ve bilinçli tüketicilerin doğru ve hak eden üreticilere ulaşmasını sağlar. Menşei, Mahreç işareti ve geleneksel ürün adı tescil olunur.
- Bitki, gen, mikroplar üzerinde yapılan genetik ıslahlar ile üretilen parçacıklar. Patent ile korunur.
- Entegre Devre Topografyaları olarak adlandırılan elektronik ve yazılım mühendisliğine dair ürünler patent ile korunur.
Gerek telif hakkı, gerek marka, gerekse patent ile olsun her hakkın korunması için kanunda maksimum süreler vardır ve aksi bir durum söz konusu değilse bu süreler bittiğinde korunan eserler halka mal olur ve şahıslar artık eserleri izin almadan serbestçe kullanabilir.
Gerçek şahıslar veya şirketler Fikri mülkiyet ve sınai mülkiyet hakkından yararlanabilir ve bu hakkın kendi adlarına tescilini talep edebilir. Tescil konusu detaylı olduğu için tescil işlemlerinin uzman tescil ve patent firmaları ve bu konuda uzman avukatlar ile çalışılması önemlidir.
Fikri ve sınai mülkiyet hakkınızı başkalarına kiralayabilir, satabilir, devredebilir, lisansla bırakabilir, teminat gösterebilir veya üzerine haciz koyabilirsiniz. Bunlar iradi olarak gerçekleştiği müddetçe hak ihlali sayılmaz. Lakin aksine bir durum söz konusu ise yani başkaları tarafından haksız bir şekilde bu haklar kullanılıyor ise bu haklarınızı Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Mahkemesinde koruyabilirsiniz. Bu tür hakların mahkemede sürecinde bilinçsiz bir şekilde şahsen takip edilmesi hak kaybına sebebiyet verebilir. Özellikle bu konuda uzman avukatlardan yardım almanız tavsiye olunur.
Telif ve Patent ihlallerinde hukuki koruma nasıl sağlanır?
Hukuki İhlallerde Tecavüzün Ref’i ve Tecavüzün Men’i Davaları ve Tazminat Davası ile Cezai İhlallerde ihlalin öğrenilmesinden itibaren 6 ay süre içerisinde telif ya da patent hakkını belgelemek sureti ile şikayette bulunmak suretiyle telif ve patent hakları savunulur.
Avukatın bu davalarda rolü ve etkisi nedir?
Haklarınızın zamanında ve etkin bir yöntemle savunulması önemlidir. Yargılama aşaması Hak düşürücü ve zamanaşımı süreleri dahil olmak üzere bir çok usuli işlemi barındırır. Tüm bu işlemler dikkat ve özenle profesyonel avukat tarafından gerçekleştirildiğinde zaman, emek ve masraf yönünden kazanç sağlarsınız.
Bu kısacık yazımda ana hatları ile fikir ve sanat eserleri üzerindeki telif hakkı ile ilgili pratik bilgileri paylaştım. Soru yada talepleriniz için makalenin sonundaki linkten bize ulaşabilirsiniz.
Avukat Hacer Sezer
Kartaltepe Mah. Alpay İzer Sok. 6 Ertunç Apt. K:4 D:12 Bakırköy 34145, İstanbul
